شکستگی‌های اندام فوقانی و تحتانی ویژهٔ بزرگسالان و کودکان

تهیه‌کننده: دکتر حسین جدید
متخصص ارتوپدی
سایت پزشکی دکتر جدید
www.drjadid.com
تماس یا پیامک:
۰۹۳۶۶۱۵۶۷۱۵

گچ و آتل، استخوان شکسته را سر جای خود نگه می‌دارند
تا به‌سلامت جوش بخورد.

این کتابچه بر اساس
راهنماهای معتبر بین‌المللی پزشکی تهیه شده است.

فهرست منابع در انتهای
کتابچه آمده است.

مقدمه: چرا گچ و آتل؟

وقتی استخوانی می‌شکند،
پزشک تکه‌های استخوان را در جای درست خود قرار می‌دهد. گچ و آتل مانند یک نگهبان
محکم، استخوان‌ها را سر جای خود نگه می‌دارند تا در طول زمان به هم جوش بخورند. آن‌ها
در عین حال درد، تورم و گرفتگی عضلانی را نیز کاهش می‌دهند. گاهی نیز بعد از عمل
جراحی استخوان، از گچ یا آتل استفاده می‌شود

تفاوت آتل و گچ در
این است که آتل (نیم‌گچ) فقط یک طرف اندام را می‌پوشاند و فشار کمتری به بافت‌ها
وارد می‌کند؛ به همین دلیل معمولاً در روزهای اول که تورم زیاد است استفاده می‌شود
و پزشک می‌تواند آن را شل یا محکم‌تر کند. گچ کامل دورتادور اندام را می‌پوشاند و
نگه‌داری قوی‌تری فراهم می‌کند. هر دو از جنس گچ پزشکی (پلاستر) یا فایبرگلاس
ساخته می‌شوند و درون آن‌ها یک لایهٔ پد نرم (معمولاً پنبه) در تماس با پوست قرار
دارد. فایبرگلاس سبک‌تر و محکم‌تر است و در عکس رادیولوژی بهتر دیده می‌شود؛ گچ
پلاستری ارزان‌تر است و برای برخی موارد شکل‌گیری بهتری دارد.

انواع گچ از نظر دوام در برابر آب

•  گچ معمولی: نباید به‌هیچ‌وجه
خیس شود. اگر خیس شود، ضعیف می‌شود و پد مرطوب داخل آن می‌تواند پوست را اذیت کند.

•  گچ ضدآب: اگر پزشک به شما
بگوید گچ شما ضدآب است، می‌توانید هنگام حمام یا حتی شنا در استخر (نه دریا،
دریاچه یا برکه) از آن استفاده کنید؛ بعد از شنا، داخل گچ را با آب شیرین آبکشی
کنید.

چهل‌وهشت تا هفتاد‌و‌دو
ساعت اول چگونه باشد؟



در روزهای اول بعد
از گچ‌گیری، تورم ناحیهٔ آسیب‌دیده زیاد است و ممکن است گچ کمی تنگ به نظر برسد.
این موضوع طبیعی است، اما باید آن را کنترل کنید تا فشار گچ باعث مشکل نشود. سه
کار مهم:

•  بلند نگه‌داشتن اندام
(اِلِویشن): اندام گچ‌گرفته را تا حد امکان بالاتر از سطح قلب قرار دهید؛
مثلاً بازو را روی بالش بگذارید و برای پای گچ‌گرفته، دراز بکشید و پا را روی چند
بالش قرار دهید. این کار باعث می‌شود خون و مایعات به‌راحتی به سمت قلب برگردند و
تورم و درد کم شود. این کار مخصوصاً در ۲۴ تا ۷۲ ساعت اول بسیار مهم است. شب‌ها هم
بالش زیر اندام بگذارید.

•  یخ: کمپرس یخ را داخل
کیسهٔ پلاستیکی خشک بگذارید و آن را به‌صورت شل روی گچ، در محل شکستگی قرار دهید؛
هر ۲ تا ۳ ساعت یک‌بار و هر بار تا ۲۰ دقیقه. یخ را مستقیم روی پوست نگذارید و
مراقب باشید گچ خیس نشود. یک بستهٔ سبزیجات منجمد داخل کیسه هم کار همین کمپرس را
می‌کند.

کمپرس یخ را داخل کیسهٔ پلاستیکی خشک بگذارید و
به‌صورت شل روی گچ قرار دهید؛ گچ باید کاملاً خشک بماند.

•  حرکت دادن انگشتان: انگشتان دست یا
پایی که گچ ندارد را به‌صورت ملایم و مکرر خم و راست کنید. این حرکت ساده از خشک‌شدن
مفاصل جلوگیری می‌کند و به کاهش تورم هم کمک می‌کند.

بلند نگه‌داشتن اندام گچ‌گرفته بالاتر از سطح
قلب، با کمک بالش، به کاهش تورم و درد کمک می‌کند.

گچ را خشک نگه دارید


•  رطوبت، گچ پلاستری را ضعیف می‌کند و پد مرطوبِ داخل گچ
می‌تواند باعث التهاب، قرمزی و راش پوستی شود. گچ خیس دیگر نمی‌تواند استخوان را
خوب سر جایش نگه دارد.

•  هنگام حمام یا دوش گرفتن، گچ را با دو لایه پلاستیک
بپوشانید و لبهٔ پلاستیک را بالای گچ با چسب محکم به پوست بچسبانید تا آب داخل آن
نرود. کاورهای ضدآب گچ در داروخانه‌ها هم موجود است.

•  حتی با پوشش محافظ هم هرگز گچ را داخل آب فرو نبرید
(وان، تشت، استخر) یا زیر شیر آب مستقیم نگیرید؛ یک سوراخ ریز کافی است تا همهٔ گچ
خیس شود.

•  برای کودکان، به‌دلیل دشوار بودن خشک نگه‌داشتن گچ،
بسیاری از پزشکان حمام اسفنجی (شست‌وشوی بدن با حولهٔ مرطوب بدون خیس شدن گچ) را
تا زمان برداشتن گچ توصیه می‌کنند.

•  اگر گچ گچی (پلاستری) است تا سفت‌شدن کامل
(حدود ۲ تا ۳ روز) روی آن چیزی نگذارید و روی آن راه نروید. گچ فایبرگلاس حدوداً ۱
ساعت بعد سفت می‌شود. تا زمانی که پزشک تأیید نکرده، روی گچ پا راه نیندازید.

برای خارش زیر گچ چه کنیم؟

خارش زیر گچ بسیار
شایع است و معمولاً بعد از چند روز کم می‌شود. نکتهٔ مهم: هیچ‌وقت چیزی مثل سنجاق،
سیم کالم‌خاکی، خط‌کش یا چوب‌کبریت داخل گچ نکنید. این کار ممکن است پوست را خراش
بدهد، جسم داخل گچ گیر کند و به عفونت منجر شود. پودر، کرم و لوسیون هم داخل گچ
نریزید.

کارهایی که کمک می‌کند:

•  به‌آرامی روی گچ بزنید (ضربهٔ ملایم با کف دست).

•  با سشوار روی درجهٔ «سرد» و از فاصلهٔ مناسب، هوای خنک
به داخل گچ بدهید.

•  هوای سرد را از دهانهٔ گچ داخل آن بدمید.

•  اگر خارش شدید ادامه پیدا کرد، با پزشک خود تماس بگیرید.

مراقبت از پوست

•  هر روز پوست اطراف لبه‌های گچ را وارسی کنید؛ نباید
قرمز، زخم، تاول‌زده، ترک‌خورده یا خون‌ریزی‌دار باشد.

•  لبه‌های تیز و زبر گچ نباید به پوست فشار بیاورد. در گچ‌های
ضدآب می‌توانید با سوهان ناخن یا کاغذ سمبادهٔ نرم لبه‌ها را صاف کنید؛ برای گچ
معمولی از پزشک یا پرستار بخواهید لبه‌ها را با چسب مخصوص بپوشاند. هرگز خودسرانه
گچ را نشکنید و قسمتی از آن را نبرید.

•  پدهای داخل گچ را بیرون نکشید و داخل گچ خاک، شن و پودر
نریزید.

•  نخ و موی گره‌خورده در لبهٔ گچ را با قیچی به‌دقت
بردارید و اجازه ندهید اجسام کوچک (اسباب‌بازی و مانند آن) داخل گچ برود؛ اگر چیزی
داخل گچ گم شد، آن را بیرون نکشید و به پزشک اطلاع دهید.

•  روی گچ از رنگ، چسب‌نوک‌پیه، برچسب و مواد روغنی استفاده
نکنید؛ امضای روی گچ را هم تا ۲۴ ساعت بعد از گچ‌گیری ننویسید.

نکات ویژهٔ شکستگی‌های
اندام فوقانی (بازو، ساعد، مچ و دست)



•  آویز (آویز دست): برای حمایت از گچ
بازو معمولاً آویز داده می‌شود؛ آن را همان‌طور که پزشک نشان داده استفاده کنید تا
گچ در جای خود بماند و بی‌حسی یا فشار ایجاد نکند.

•  دست را بالا نگه دارید: هر وقت ممکن است،
دست گچ‌گرفته را بالاتر از سطح آرنج قرار دهید؛ شب‌ها با گذاشتن بالش این کار را
انجام دهید تا تورم کم شود.

•  انگشتان و شانه را حرکت دهید:
انگشتان
آزاد دست را مرتب خم و راست کنید و مطابق دستور پزشک، شانه را هم ورزش دهید تا خشک
نشود.

•  رانندگی و بلند کردن اجسام
سنگین ممنوع: تا زمانی که پزشک نگفته باشد، رانندگی نکنید و چیز سنگین بلند
نکنید.

•  فعالیت‌های روزمره سبک معمولاً بعد از چند روز که با گچ
سازگار شدید، اشکالی ندارد؛ اما از فعالیت‌هایی که احتمال ضربه به گچ را دارند
پرهیز کنید.

•  دور تا دور انگشتان و دست را از نظر تغییر رنگ (آبی یا
سفید شدن)، بی‌حسی و تورم زیاد چک کنید.

نکات ویژهٔ شکستگی‌های
اندام تحتانی (لگن، ران، ساق، مچ و پا)

•  راه نرفتن روی گچ: مگر اینکه پزشک
صریحاً اجازه دهد، روی پای گچ‌گرفته راه نروید و روی آن نایستید. فشار زودهنگام
ممکن است جوش‌خوردن استخوان را به هم بزند یا گچ را بشکند.

•  عصا: اگر عصا به شما
داده شد، از آن درست استفاده کنید تا فشار روی پای آسیب‌دیده نیفتد و هم‌چنین خطر
زمین‌خوردن کمتر شود.

•  کفش گچ: روی گچ راه‌رونده
معمولاً یک کفش مخصوص گچ داده می‌شود؛ آن را هنگام راه‌رفتن بپوشید تا از زیر گچ
محافظت شود و سر نخورید.

•  پا را بلند نگه دارید: مخصوصاً در روزهای
اول، هنگام نشستن و خوابیدن پا را روی چند بالش بالاتر از سطح قلب قرار دهید.

•  حرکت انگشتان پا: انگشتان پای آزاد
را مرتب حرکت دهید و رنگ آن‌ها و ناخن‌ها را بررسی کنید؛ نباید آبی، سفید یا بی‌حس
باشند.

•  نردبان، سطوح لغزنده و حمام خیس برای شما خطر زمین‌خوردن
دارد؛ جانب احتیاط را نگه دارید.

بخش ویژه: مراقبت از
کودک گچ‌گرفته (راهنمای والدین)

کودکان نمی‌توانند
همیشه ناراحتی‌های خود را دقیق بگویند؛ پس والدین باید نکات زیر را هر روز کنترل
کنند:

•  فعالیت: از دویدن، بازی‌های
پرهیجان و بازی‌های خشن تا زمان رفع محدودیت توسط پزشک جلوگیری کنید. کودک را در
بازی‌های آرام سرگرم کنید تا بی‌قراری نکند.

•  ورم و درد اولیه: در چند روز اول،
کیسهٔ سرد را روی گچ در محل شکستگی بگذارید (۲۴ تا ۴۸ ساعت) و اندام را بالاتر از
قلب نگه دارید. انگشتان دست یا پای کودک را مرتب حرکت دهید و رنگ آن‌ها را ببینید.

•  خارش: به‌آرامی روی گچ
بزنید یا با سشوار سرد هوای خنک داخل گچ بدهید. به کودک یادآوری کنید که هیچ چیزی
داخل گچ نکند. اسباب‌بازی و اشیای کوچک را دور از دسترس او بگذارید.

•  حمام: تا زمان برداشتن
گچ معمولی، حمام اسفنجی بهترین روش است. اگر مجبور به حمام شدید، گچ را کامل با
کیسهٔ پلاستیکی بدون سوراخ بپوشانید و لبهٔ کیسه را با چسب به پوست بچسبانید. به
هیچ عنوان گچ را در آب فرو نبرید.

•  بازدید روزانه از پوست: هر روز پوست اطراف
گچ را از نظر قرمزی، زخم، تاول و خون‌ریزی ببینید و انگشتان آزاد را از نظر رنگ،
تورم و بی‌حسی چک کنید.

•  جلوگیری از خرابکاری: از امضای روی گچ
تا ۲۴ ساعت اول خودداری کنید؛ روی گچ رنگ، برچسب، چسب‌نوک‌پیه و مواد روغنی نزنید.

•  مدرسه و محل بازی: با اطلاع مربیان و
معلمان، به آن‌ها دربارهٔ محدودیت‌های کودک اطلاع دهید تا از ضربه به گچ جلوگیری
شود.

•  تب: اگر کودک تب کرد،
آن را پیگیری کنید و در صورت همراهی تب با درد یا علائم دیگر، به پزشک اطلاع دهید.



علامت‌های خطر: هر وقت
این‌ها را دیدید فوراً تماس بگیرید



فشار ناشی از تورم
زیر گچ می‌تواند به اعصاب، رگ‌ها و پوست آسیب بزند. اگر هر یک از علائم زیر را
داشتید، بدون تأخیر با پزشک یا فوق تخصص اورژانس تماس بگیرید (در موارد شدید به
اورژانس مراجعه کنید):


مراقبت و نگهداری از آتل
و گچ معنی احتمالی و اقدام


دردی که به‌تدریج شدیدتر می‌شود
یا احساس تنگی و فشار زیاد گچ


فشار بیش از حد گچ بر بافت‌ها؛
فوراً به پزشک اطلاع دهید.

بی‌حسی یا سوز‌سوز شدن
انگشتان یا اندام


فشار روی اعصاب؛ نیاز به
بررسی فوری دارد.


سوزش و گزگز زیر گچ

فشار زیاد گچ روی پوست؛ به
پزشک اطلاع دهید.

تورم شدید انگشتان پایین‌تر
از گچ

احتمال کندی جریان خون توسط
گچ؛ فوراً بررسی شود.

ناتوانی در حرکت دادن انگشتان
دست یا پا

علامت خطر جدی؛ ارزیابی فوری
پزشکی لازم است.

آبی یا سفید شدن رنگ انگشتان،
ناخن‌ها یا پوست

اختلال در گردش خون؛ اورژانسی
است.

بوی بد یا ترشح چرکی از زیر
گچ

احتمال عفونت پوست یا زخم؛ به
پزشک اطلاع دهید.

قرمزی، تاول یا زخم در لبه‌های
گچ
التهاب یا آسیب پوستی؛ بررسی
لازم است.

شکسته شدن گچ، ترک خوردن، نرم
شدن جاهایی از گچ، خیلی شل یا خیلی تنگ شدن آن


گچ دیگر وظیفهٔ خود را انجام
نمی‌دهد؛ تعویض یا ترمیم لازم است.

گچ خیس شده و خشک نمی‌شود
احتمال آسیب به گچ و پوست؛ با
پزشک تماس بگیرید.

تب
احتمال عفونت؛ همراه با بوی
بد یا درد، فوراً پیگیری شود.

توجه: این
علائم همیشه یعنی فوریت. بی‌تفاوتی و صبر کردن می‌تواند به آسیب دائمی اعصاب و
بافت‌ها منجر شود.

ویزیت‌های پیگیری و خارج
کردن گچ

•  در زمان‌های تعیین‌شده حتماً برای ویزیت و عکس رادیولوژی
مراجعه کنید. عکس‌ها نشان می‌دهند که استخوان خوب جوش می‌خورد یا جابه‌جا نشده
باشد.

•  با پایین آمدن تورم، گچ ممکن است شل شود و لازم باشد
تعویض شود؛ این موضوع طبیعی است و پزشک تصمیم می‌گیرد.

•  هرگز و تحت هیچ شرایطی گچ را خودتان نبرید یا خارج
نکنید؛ این کار می‌تواند پوست را بُرد و جوش‌خوردن شکستگی را مختل کند.

•  خارج کردن گچ با ارهٔ مخصوص گچ انجام می‌شود. این اره
نمی‌چرخد، فقط لرزش دارد و فقط گچ را می‌بُرد؛ اگر به پد داخلی برسد، پد همراه با
تیغه بلرزیده می‌شود و پوست آسیب نمی‌بیند. صدای اره و گرم شدن آن طبیعی است و
خطری ندارد؛ اگر درد گرفتید، به پزشک یا دستیار اطلاع دهید تا تنظیم شود.

•  استخوان‌ها از چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد تا جوش
بخورند (مثلاً شکستگی ساعد و مچ معمولاً حدود ۶ تا ۱۲ هفته زمان می‌برد). درد
معمولاً خیلی زودتر از سفت شدن کامل استخوان از بین می‌رود؛ پس با کاهش درد، گچ را
کنار نگذارید.

بعد از برداشتن گچ چه
کنیم؟

•  طبیعی است که اندام بعد از برداشتن گچ سفت، ضعیف و کم‌حجم‌تر
به نظر برسد.

•  ورزش‌های توان‌بخشی طبق دستور پزشک یا فیزیوتراپیست
انجام دهید تا قدرت عضلانی، دامنهٔ حرکتی مفصل و انعطاف به حالت طبیعی برگردد.

•  از فعالیت‌های سنگین و ورزش‌های برخوردی تا زمانی که
پزشک اجازه دهد پرهیز کنید.

•  اگر سفتی و ضعف بیش از حد طول کشید، فیزیوتراپی را جدی
بگیرید؛ گاهی این مشکلات چند ماه طول می‌کشد.

نکتهٔ پایانی

این کتابچه فقط جنبهٔ آموزشی
دارد و جایگزین معاینه و توصیهٔ پزشک معالج نیست. دستورهای اختصاصی پزشک شما همیشه
بر این راهنمای عمومی مقدم است. در صورت هر شک و تردید، تماس بگیرید:

تهیه‌کننده: دکتر حسین
جدید

متخصص ارتوپدی

سایت پزشکی
دکتر جدید

www.drjadid.com

تماس یا پیامک:
۰۹۳۶۶۱۵۶۷۱۵

منابع معتبر

•  American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS) –
OrthoInfo: Care of Casts and Splints —
www.orthoinfo.org/recovery/care-of-casts-and-splints/

•  AAOS – OrthoInfo Basics: Cast Care (PDF) —
www.orthoinfo.org/globalassets/pdfs/cast-care.pd

•  Nationwide Children’s Hospital – Helping Hand: Cast
and Splint Care — www.nationwidechildrens.org

•  NHS (UK): Broken arm or wrist —
www.nhs.uk/conditions/broken-arm-or-wrist/

•  Mayo Clinic: Fractures (first aid) —
www.mayoclinic.org

 

تهیه‌کننده: دکتر حسین
جدید

متخصص ارتوپدی

سایت پزشکی
دکتر جدید

www.drjadid.com

تماس یا پیامک:
۰۹۳۶۶۱۵۶۷۱۵